Ticari alacağın tahsilinde en sık yapılan hata, sürecin “önce ihtarname, sonra dava” şeklinde tek tip düşünülmesidir. Oysa doğru yolun seçimi, elinizdeki belgenin hukuki niteliğine bağlıdır ve bu seçim tahsil süresini aylarca, bazen yıllarca değiştirir.
Önce belgeyi tanımlayın
Alacağınızın dayanağı hangisidir?
- Çek, bono veya poliçe: Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapılabilir. Bu yolda borçlunun itirazı takibi kendiliğinden durdurmaz; itiraz icra mahkemesinde incelenir ve karar verilene kadar takip kural olarak devam eder. En hızlı yollardan biridir.
- Mahkeme kararı veya ilam niteliğindeki belge: İlamlı icra takibi yapılır. Borçlunun itiraz hakkı son derece sınırlıdır.
- İpotek veya rehin: Rehnin paraya çevrilmesi yoluyla takip zorunludur. Rehinle güvence altına alınmış bir alacak için doğrudan haciz yoluna gidilemez.
- Fatura, cari hesap, sözleşme: Genel haciz yoluyla ilamsız takip yapılır. Bu yolda borçlunun basit bir itirazı takibi durdurur.
İlamsız takip ve itiraz: kritik süreler
İlamsız takipte borçluya ödeme emri tebliğ edilir. Borçlu, tebliğden itibaren yedi gün içinde herhangi bir gerekçe göstermeksizin itiraz ederse takip durur. Bu durumda alacaklının önünde iki yol vardır:
- İtirazın kaldırılması: Elinizde İcra ve İflas Kanunu anlamında nitelikli bir belge (imzası ikrar edilmiş adi senet, noter senedi, resmî daire kaydı gibi) varsa, icra mahkemesine başvurulur. Hızlı ve dar kapsamlı bir incelemedir; başvuru süresi itirazın tebliğinden itibaren altı aydır.
- İtirazın iptali: Nitelikli belge yoksa genel mahkemede dava açılır. Bu davanın süresi, itirazın tebliğinden itibaren bir yıldır ve hak düşürücüdür. Haksız itiraz eden borçlu aleyhine, alacağın en az yüzde yirmisi oranında icra inkâr tazminatına hükmedilebilir.
İtiraz, alacağınızın sona ermesi değildir. Yalnızca hangi yoldan devam edeceğinizi belirleyen bir dönemeçtir.
Arabuluculuk: atlanamayan basamak
Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari alacak ve tazminat talepleri bakımından, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır. Bu aşama tamamlanmadan açılan dava usulden reddedilir. Buna karşılık icra takibi başlatmak için arabuluculuk şartı aranmaz; takip doğrudan başlatılabilir. Zorunluluk, itirazın iptali davası aşamasında devreye girer.
Zamanlama: ihtiyati haciz
Uygulamada en çok göz ardı edilen araç ihtiyati hacizdir. Borçlunun mal kaçırma ihtimali bulunan dosyalarda, takip veya dava sonuçlanmadan mal varlığına geçici olarak el konulmasını sağlar. Genellikle teminat karşılığında verilir.
Doğru zamanda kullanılan bir ihtiyati haciz, üç yıl sonra elde edilecek ve karşılığı bulunmayan bir kararı; bugün tahsil edilebilir bir alacağa dönüştürür. Tersi de doğrudur: geciken her hafta, tahsil ihtimalini azaltır.
Karar vermeden önce sorulacak dört soru
- Elimdeki belge hangi takip yolunu açıyor?
- Borçlunun bilinen mal varlığı ve tahsil kabiliyeti nedir?
- Borçlunun itiraz etmesi hâlinde elimde nitelikli belge var mı?
- Ticari ilişkinin devamı benim için ne kadar değerli?
Bu dört sorunun cevabı, çoğu dosyada doğru stratejiyi kendiliğinden ortaya koyar. Dördüncü sorunun cevabı “çok değerli” ise, iyi müzakere edilmiş bir ödeme protokolü genellikle en verimli çözümdür.
